AI op het werk: werknemers lopen voor op bedrijven

In Frankrijk heeft generatieve AI zich sneller in het dagelijkse werk genesteld dan organisaties er een kader voor konden opzetten. Volgens de Great Insights 2026-studie van Great Place To Work gebruikt 59% van de werknemers al generatieve AI in hun werk, een aandeel dat oploopt tot 71% bij leidinggevenden en 74% bij werknemers onder de 35 jaar. Die adoptie blijft echter grotendeels informeel: veel werknemers experimenteren op eigen houtje, met hun eigen tools en prompts, vaak buiten het zicht van hun leidinggevenden. Een tweede studie, uitgevoerd door OpinionWay in opdracht van HR-softwarebedrijf Factorial onder 1.028 Franse kantoormedewerkers, bevestigt en verdiept dit beeld: de omvang van deze verschuiving heeft zowel de werknemers zelf als hun werkgevers verrast.

Adoptie vooral gedreven door jongere werknemers

Het OpinionWay-Factorial-onderzoek, uitgevoerd tussen 21 en 27 januari 2026, laat zien dat voor 42% van de kantoormedewerkers de omvang van hun huidige AI-gebruik nog geen jaar geleden „ondenkbaar” was. De omslag is bijzonder scherp bij jongere werknemers: 60% van de werknemers onder de 35 jaar had een dergelijke alomtegenwoordigheid van deze tools in hun dagelijks werk niet zien aankomen, en 45% van hen besteedt inmiddels een groot deel van het werk uit aan de machine. Voor deze generatie is AI geen keuze meer, maar een steun: 45% van de werknemers onder de 35 jaar zegt „veel minder effectief” te zijn zonder AI, tegenover slechts 24% van alle ondervraagde werknemers.

Een governance-gat dat zorgen baart

Dit individuele tempo loopt ver voor op dat van de bedrijven zelf. Volgens Great Place To Work zegt 43% van de werknemers helemaal geen begeleiding te krijgen rond AI, en waar wel een kader bestaat, blijft dat minimaal: slechts 25% heeft toegang tot door de directie goedgekeurde tools, 18% tot training en 14% tot ethische bewustwording. Het OpinionWay-onderzoek gaat nog verder: 56% van de kantoormedewerkers vindt dat hun bedrijf hen „het zelf laat uitzoeken”, zonder regels of een duidelijk kader — een gevoel van in de steek gelaten worden dat nog sterker is in grotere organisaties, waar het oploopt tot 61% bij middelgrote bedrijven en 58% bij grote concerns. Dit gat stelt bedrijven bloot aan reële risico's van datalekken en ongecontroleerd gebruik, iets wat experts „shadow AI” noemen.

Bedrijven zijn nu shadow AI aan het inhalen om weer grip te krijgen op iets dat al gaande is.

• 26% van de werknemers, en 47% van de werknemers onder de 35 jaar, presenteert grotendeels door AI geproduceerde content als eigen werk
• 22% heeft zich al ongemakkelijk of beschaamd gevoeld bij complimenten voor werk dat eigenlijk door de machine is gedaan, een cijfer dat bij jongeren bijna verdubbelt (41%)
• 23% weet niet meer zeker of een idee echt van henzelf komt of van de AI
• 41% merkt een wisselwerking op: tijd die wordt bespaard op vervelende taken, gaat elders weer verloren aan het controleren van AI-antwoorden of omslachtig „prompten”
• 24% geeft toe te veel tijd te besteden aan het bijschaven van AI-antwoorden in plaats van echt werk vooruit te helpen

Sommige bedrijven beginnen structuur aan te brengen

Tegenover dit gat proberen sommige organisaties weer grip te krijgen. Bij Deloitte heeft de directie een intern instrument opgezet, „Deloitte Chat”, gebouwd op bestaande basismodellen maar voorzien van specifieke waarborgen, aangevuld met gespecialiseerde AI per vakgebied: juridisch, audit, transcriptie van interviews. Een wereldwijde samenwerking met Anthropic moet zorgen voor de geleidelijke uitrol van Claude onder de medewerkers van de groep. Het kantoor zegt meer dan 90% van zijn medewerkers in Frankrijk te hebben opgeleid volgens een handvest voor verantwoord gebruik, en maakt leidinggevenden de eerste linie voor toezicht op het AI-gebruik van hun teams. Voor Mick Levy ligt de echte uitdaging niet bij de technologie maar bij de organisatie: governance opzetten, processen van begin tot eind herzien en bepalen wat er wordt geautomatiseerd — anders dreigt de tijdwinst van AI op te gaan in een „nieuw presenteïsme” van extra e-mails en overbodige content.

Wat dit betekent voor bedrijven in Nederland en België

Frankrijk is geen uitzonderlijk geval: dezelfde kloof tussen individueel AI-gebruik en bedrijfsgovernance duikt overal op waar generatieve AI de werkvloer heeft bereikt, ook in Nederland en België. Voor elk bedrijf is dit geen HR-detail meer, maar een direct operationeel risico. Zonder duidelijk intern beleid — goedgekeurde tools, training, waarborgen rond vertrouwelijke gegevens — nestelt shadow AI zich standaard, met concrete gevolgen: gevoelige informatie die weglekt naar consumentendiensten, beslissingen gebaseerd op ongecontroleerde content, of interne spanningen over de erkenning van echt menselijk werk. Organisaties die snel een kader neerzetten — gecontroleerde tools, doorlopende training, actief betrokken leidinggevenden, zoals Deloitte doet — zetten daarentegen verspreid individueel gebruik om in een gecontroleerde, collectieve productiviteitswinst. Een vraagstuk dat net zo goed geldt voor een mkb-bedrijf als voor een groot concern, nu de structurering van AI-gebruik in bedrijven een prioriteit wordt, precies op het moment dat agentische AI niet langer alleen tekst produceert, maar hele taken zelfstandig gaat uitvoeren.